Dünyanın İhtiyaç Duyduğu Hareket 'DADA'

Birinci dünya savaşı sonrasında insanların birbirlerine neler yapabildiklerini,ne kadar vahşileşebildiklerini gören bir grup aydın ,savaş tarafından gebe bırakılır.Babadan alınan nefret ,ana rahminde bir karşı çıkışa dönüşür.Teknolojiye karşı çıkış,dine karşı çıkış,sanata karşı çıkış,burjuvaziye ve burjuvazinin getirdiği her şeye karşı çıkış ...Ama en çok da savaşa ve barbarlığa karşı çıkış...ve 6 kasım 1916 da Zürih'te Cabaret Voltaire adlı bir kafede,aylardır -hatta yıllardır- yaşadıkları yoğun doğum sancıları sonunda ,Tristan Tzara, Jean Arp, Richard Hülsenbeck, Hugo Ball, Marcel Janco ve Emmy Henningsin doğumu gerçekleştirirler ve ona orada 'Dada' ismini verirler.

Onlar sanatın parayla ilişkisinden,parayla bir ilişkisi olmasından dahi rahatsızdırlar.Sanatın satın alınamaz bir şey olmasını isterler ve bu yüzden Caberet Voltaire de bir araya gelerek ,asla sanat yapma amacı gütmeden,anlık yaratımlarda bulunurlar.An'lar satılamaz,satın alınamaz ve çoğaltılamaz çünkü.Şiirler okurlar, danslar ederler ,şarkılar söylerler,tiyatrolar yaparlar..Kural ve kalıpsızlıkları ,onları kendilerine,kendi gerçeklerine daha çok yaklaştırır.Bu yaklaşma eylemi beraberinde ;doğallığı,kendiliğindenliği,söylenmemiş sözleri,daha önce kullanılmamış bir şiir biçimini ve dilini,kolaj ve fotomontaj gibi teknikleri ve birçok önceden olmamış, cesaret edilememiş hareketi getirir.Dada böylece,o dönemde bahsi geçen 'sanat' kavramından kaçarken ,yine 'sanat'a tutulmuş olur ve tüm 'izm'lerden sıkılmışkan,onların karşısında dururken ,getirdiği yenilikler ve bunlardan etkilenen sanatçılar nedeniyle de,adının sonuna 'izm' ekini alarak,bir sanat akımına dönüşmekten kendini kurtaramaz.

Dada hiçe sayar,Dada karşı çıkar,Dada inkar eder,Dada alay eder.Dada'nın derinlerinde savaşın acısının birebir yaşanmışlığının izleri vardır.Dada bir şeye karşı çıkarken elindeki bardaktaki nedenler neredeyse bardaktan taşacak kadar çoktur ve her bir bardağın içi mutlaka doludur.

1922'lerde 'uyku' haline geçen Dada,dönem dönem dünyanın farklı yerlerinde ortaya çıkar ve bir süre sonra tekrar 'uyku'ya dalar.Dünyanın şu anda ihtiyaç duyduğunu düşündüğüm Dada'nın ,bir yerlerde-ama en çok da ülkemizde -yeniden uyanabilmesi için gerekli gürültüyü yapabilmek umuduyla...